Gömülü, yarı gömülü veya ağrıya neden olan 20 yaş dişlerinin değerlendirilmesi ve çekim sürecini; klinik muayene ile radyolojik inceleme sonrasında kişiye özel olarak planlıyoruz.
Halk arasında “yirmilik dişler” veya “akıl dişleri” olarak bilinen 20 yaş dişleri, ağzımızın en arka kısmında (üçüncü azı dişleri) yer alan ve genellikle 17 ile 25 yaşları arasında süren dişlerdir. İnsan çene yapısının evrimsel süreçte küçülmesi nedeniyle, günümüzde pek çok kişinin çenesinde bu son dişler için yeterli alan bulunmaz. Bu yer darlığı, 20 yaş dişlerinin ağızda çeşitli problemlere yol açmasına ve çoğu zaman çekilmelerine neden olur.
Çene kemiğinde yeterli yer bulamayan 20 yaş dişleri, ağız içine tam olarak çıkamazlar. Bu durum dişlerin “gömülü” (tamamen çene kemiği veya diş eti altında) veya “yarı gömülü” kalmasına sebep olur. Yarı gömülü dişlerin etrafındaki diş eti parçası (kapşon), yiyecek artıklarının ve bakterilerin birikmesi için ideal bir cep oluşturur. Fırçayla temizlenmesi neredeyse imkansız olan bu bölge, zamanla enfekte olarak iltihaplanır.
Ayrıca, çıkmaya çalışan ancak yer bulamayan 20 yaş dişleri, öndeki dişlere baskı yaparak diş dizilimini bozabilir ve çapraşıklıklara yol açabilir.
Her 20 yaş dişi çekilmek zorunda değildir; eğer diş ağızda tamamen ve doğru pozisyonda sürmüşse, etrafındaki diş eti sağlıklıysa ve fırçayla kolayca temizlenebiliyorsa ömür boyu ağızda kalabilir. Ancak aşağıdaki durumlarda diş hekimleri veya çene cerrahları çekim kararı alır:
Perikoronit (Diş Eti İltihabı): Yarı gömülü dişin etrafındaki diş etinin enfekte olması, ağrı, şişlik ve ağız açmada zorluk (trismus) yaratması.
Çürük Oluşumu: En arkada oldukları için temizlenmeleri çok zordur. Kolayca çürüyebilirler ve bu çürükler hızla sinire ulaşarak şiddetli ağrı yapabilir.
Ön Dişe (2. Azı Dişine) Zarar Vermesi: Yanlış açıyla (yatay veya eğik) süren yirmilik dişler, hemen önlerindeki sağlıklı dişe baskı yaparak o dişin kökünü eritebilir veya ara yüzünde çürük başlatabilir.
Kist ve Tümör Oluşumu: Tamamen gömülü kalan dişlerin etrafındaki kılıf (folikül) zamanla sıvı dolarak kiste dönüşebilir ve çene kemiğinde hasara yol açabilir.
Ortodontik Nedenler: Tel tedavisi (ortodonti) sonrasında dişlerin tekrar bozulmasını engellemek veya tedavi öncesinde çenede yer kazanmak amacıyla.
20 yaş dişi çekimi, dişin ağızdaki konumuna göre “normal (basit) çekim” veya “cerrahi çekim” olarak iki farklı şekilde yapılır:
Sürmüş Dişlerin Çekimi: Diş tamamen ağız içine çıkmışsa, standart bir diş çekiminden farkı yoktur. Lokal anestezi ile bölge uyuşturulur ve diş özel aletlerle (davyeler) saniyeler içinde çekilir. Dikiş atmaya genellikle gerek duyulmaz.
Gömülü veya Yarı Gömülü Dişlerin Cerrahi Çekimi: Diş kemik altında veya diş eti altındaysa cerrahi işlem gerekir. Tamamen ağrısız bir şekilde lokal anestezi uygulandıktan sonra diş eti ufak bir kesi ile açılır. Dişin etrafındaki kemik bir miktar kaldırılarak diş çıkarılır. Gerekirse diş birkaç parçaya bölünerek kemikten daha kolay ve atravmatik şekilde alınır. İşlem bitiminde bölgeye birkaç eriyen veya alınması gereken dikiş atılır.
Cerrahi bir 20 yaş diş çekiminden sonra hızlı ve sorunsuz bir iyileşme süreci için hastanın uyması gereken altın kurallar şunlardır:
Tampon Isırma: Çekim boşluğuna konulan steril gazlı bez, kanamayı durdurmak ve pıhtı oluşumunu sağlamak için en az 30-45 dakika boyunca sıkıca ısırılmalıdır.
Tükürmemek ve Çalkalamamak: İlk 24 saat boyunca tükürmek, ağzı suyla çalkalamak veya pipet kullanmak, oluşan kan pıhtısını (iyileşme dokusunu) yerinden sökebilir. Bu durum “kuru çekim yeri” (dry socket) adı verilen şiddetli ağrılı bir tabloya yol açar.
Soğuk Kompres: Şişliği (ödemi) minimumda tutmak için ilk gün yanak dışından aralıklı olarak buz uygulanmalıdır.
Beslenme: İlk 24 saat sıcak, taneli ve asitli yiyeceklerden uzak durulmalıdır. Ilık, yumuşak veya sıvı gıdalar (çorba, yoğurt, dondurma) tercih edilmelidir.
Sigara Kullanımı: Sigara, yara bölgesindeki kan akışını bozduğu ve enfeksiyon riskini artırdığı için çekimden sonra en az 48 saat kesinlikle kullanılmamalıdır.
İlaç Kullanımı: Hekimin reçete ettiği antibiyotik, ağrı kesici veya gargaralar aksatılmadan, zamanında kullanılmalıdır.
Zamanında ve uzman ellerde yapılan 20 yaş dişi çekimleri, ileride oluşabilecek daha büyük çene ve diş rahatsızlıklarının önüne geçen koruyucu bir tedavidir.
